Eerlijke en volledige voorlichting is nodig

Comité Orgaandonatie Alert

Hartdood


Andere benaming: Non-heartbeating donatie


Deze vorm van orgaandonatie kan plaatsvinden indien de donor vijf minuten geen hartslag en bloedcirculatie heeft gehad. Omdat er geen zuurstofrijk bloed meer door het lichaam stroomt gaat een aantal organen snel achteruit. Om die reden kunnen het hele hart en de dunne darm niet worden gebruikt voor transplantatie.

Donatie op basis van de hartdood kan worden toegepast bij de volgende mensen:

  1. I.patiënten bij wie een reanimatiepoging wordt gestart die vervolgens in het ziekenhuis wordt afgebroken omdat ze niet succesvol is. Deze patiëntengroep komt in aanmerking voor nierdonatie in ziekenhuizen die hiervoor organisatorisch zijn ingericht.

  2. II.veelal patiënten met een ernstig neurologisch beeld,  die echter niet voldoen aan de criteria voor hersendood. Verdere behandeling van deze patiënten is zinloos medisch handelen.

  3. III.patiënten waarbij de hersendood conform het hersendoodprotocol was vastgesteld en bij wie in de voorbereidingsprocedure voor de uitname-operatie toch nog een plotselinge hartstilstand is opgetreden

  4. IV.mensen die zichzelf als orgaandonor hebben aangemeld in samenhang met vrijwillige euthanasie


Orgaandonatie na de hartdood vindt plaats nadat in overleg met de naasten de laatste adem is uitgeblazen. De donor moet dan binnen twee uur komen te overlijden, anders kan hij niet meer als donor worden ingezet. Zodra de hartstilstand heeft plaatsgevonden wordt er een periode van vijf minuten no-touch aangehouden omdat dat volgens het Modelprotocol Postmortale orgaan- en weefseldonatie garandeert dat u hersendood bent als de uitname-operatie begint (klik hier).  Er is overigens nergens wetenschappelijk bewijs voor te vinden dat de donor dan werkelijk overleden is. In Italië neemt men 20 minuten in acht, in Zwitserland tien minuten en in Australië slechts twee minuten (klik hier). De Nederlandse Hartstichting vermeldt op haar website dat er binnen vier tot zes minuten na de hartstilstand schade kan gaan ontstaan aan de organen. Er kan dan ook geen sprake zijn van een gegarandeerde hersendood na vijf minuten hartstilstand. Mogelijk beschikt de donor nog over een bewustzijn, er zijn mensen die na een succesvolle reanimatie precies kunnen vertellen wat er is gebeurd.

De uitname-operatie na de hartsdood geschiedt volgens het protocol zonder narcose. Recentelijk verscheen een publicatie waaruit bleek dat bij een overledene dertig minuten na de hartstilstand nog hersenactiviteit werd gemeten [3]. Zie pagina 70 “Modelprotocol postmortale Orgaan en Weefseldonatie” versie 9.7 oktober 2017

• Opmerking over de no-touch tijd

Dit is de tijd dat er geen voorwerpen in het lichaam mogen worden gestoken of in het lichaam mag worden gesneden.

Wel wordt gedurende die tijd de donor voorbereid op de operatie. Familie kan daardoor de donor niet vasthouden of omarmen in deze periode waarin het leven wegglijdt uit het lichaam, iets wat de familie vaak wel graag zou willen.

Indien ook de longen worden gedoneerd dan wordt de patiënt na vijf minuten weer aangesloten aan de kunstmatige beademing.

Op dit moment in Nederland onderzocht of het mogelijk is om in navolging van Engeland de overleden donor na de no-touch periode weer aan te sluiten op de hart-longmachine om zo het hart te conserveren voor transplantatie-doeleinden (klik hier).


• Opmerking over de patiënten die onder II worden genoemd

Indien wordt besloten tot levensbeëindiging omdat verder behandelen zinloos is, worden de machines die de patiënt in leven houden uitgezet. De patiënt moet dan binnen een uur overlijden om nog voor orgaandonatie van de longen, de lever, de nieren en de alvleesklier in aanmerking te komen. De patiënt moet binnen twee uur overlijden om nog als nierdonor te kunnen worden gebruikt. Na deze periode kan de patiënt alleen nog als weefseldonor worden gebruikt.


Opmerking over orgaandonatie in samenhang met vrijwillige euthanasie:

Orgaandonatie bij euthanasie vindt plaats volgens het protocol dat geldt voor donatie na de hartdood. Bij donatie na de hartdood wordt een periode van vijf minuten no-touch aangehouden. Daarna mag worden begonnen met de uitneemprocedure. Het enige verschil tussen de  hartdoodprocedure en de euthanasieprocedure is dat er ná het vaststellen van de dood overleg moet zijn met de forensisch arts (de forensisch arts moet in deze fase bereikbaar zijn voor overleg met de huisarts, ofwel persoonlijk ofwel telefonisch. Huisarts en forensisch arts spreken in hun vooroverleg af hoe zij direct na het overlijden contact zullen hebben voor de melding van niet-natuurlijk overlijden ten gevolge van euthanasie. Vervolgens ontvangt de forensisch-arts de daadwerkelijke melding na het overlijden). Voor meer klik hier.


Kan de - hartdood verklaarde - donor iets voelen?

Een recent wetenschappelijk onderzoek leert dat mensen met een hartstilstand (die dus naar normaal spraakgebruik dood zijn) nog bewustzijn kunnen hebben en kunnen merken wat er om hen heen gebeurt.

  1. -Voor het wetenschappelijk onderzoek (Engels) klik hier.

  2. -Voor een nieuwsbericht klik hier.

  3. -Voor een tv-reportage (12:07) klik hier.

Introductie  •  Hersendood  •  Hartdood  •  Operatie  •  Literatuur  •  Alerts   •  Nieuws  •  Meer info